Buscar neste blog

xoves, 17 de setembro de 2026

Vacas e corujas por Eli Ríos


    Un día calquera, nunha libraría, abrín, por acaso, as vacas não me olham mais na cara e dei con este fragmento:

– chispa, chispa!

o que complica o Natal é essa coisa de Papai Noel. acho meio assustador que um velho, para quem eu nunca fui apresentada, fique me vigiando o ano inteiro para decretar se sou ou se não sou boa menina. sendo que até pouco tempo nem menina eu era, então como é que de repente ainda preciso ser boa ou ruim? e não para por aí. no fim do ano, esse velho invade a casa da Dona Lurdes atrás de mim, mas não vem falar comigo. por que alguém atravessa o mundo para chegar nesse vilarejo fantasma, mas não se dá o trabalho de me dar um oi? a história não tem pé nem cabeça. vai ver ele gosta mais da Dona Lurdes do que de mim e ela tem vergonha de me dizer que ele vem é atrás dela. ou então ele não decidiu se sou boa ou ruim e só vai falar comigo quando bater o martelo. mesmo que o Papai Noel me atrapalhe de dormir e de entender certas coisas, a primeira garfada daquele peru faz valer o medo e a espera. se o Papai Noel viesse falar comigo, quem sabe eu até oferecia a ele um pedaço.1


    Daquela, o primeiro pensamento que me atravesou os miolos foi: Epa aí! Poderían ser as corujas2 de Arins! 



    Non desvendo nada ao afirmar que son unha filo-escrita-arins e que gosto inmenso ata do que aínda está a escribir. E así, con esta familiaridade afectiva, entraron "as vacas" no outeiro dos libros para ler. Chegoulle o tempo onte. Si, onte. E hoxe escribo estas liñas porque dora freind narra dese "jeitinho Arins" co que a través dunha tenrura inmensa e cun sorriso amplo na boca acaba por poñerte do revés como se foses un calcetín. Desta forma, na lectura- das corujas e das vacas- identificámonos coas protagonistas, damos unhas risadas e, a seguir, estamos a reflexionar sobre cuestións ben serias que van alén do que a escrita "aparentemente" sinxela e divertida deixa transparentar nun primeiro momento. Son daqueles libros cheos de reflexións que prenden como anzol na gorxa e cando nos decatamos lévanos a repensar moreas de cousas. De aí abrolla unha maneira diferente na nosa ollada e as situacións da vida, por tanto, adquiren unha nova dimensión. A abaladura está aí e vaiche chegar. Diso non hai dúbida.

 Ia para a beira de Fina Batám quando estava a mungir. Observava como apanhava as cacharretas da mungideira e as colocava nos tetos das vacas. Dói-lhes?, perguntava. E anotava que não, que até agradeciam porque não podiam como tanto leite a pesar-lhes no corpo. Observava e tomava notas3


    Nas dúas obras hai unha nena que vai descubrindo o seu arredor a través da observación. Estas prosas poéticas están narradas en primeira persoa por unha cativa, desde que é crianza, e os diferentes capítulos corresponden a momentos vitais determinados ou a persoas que entran nas súas vidas.

    Por unha parte, nas cinco corujas a aprendizaxe ten moito de silencios, mutismos selectivos ou aprender a escribir a máquina. Este é tamén un aspecto que comparte con as vacas não me olham..xa que a protagonista non ten nome porque, durante o parto, súa nai perde a voz e non pode bautizala. Neste estraño episodio, o ruxe-ruxe da aldea acaba por facer que a xente emigre por medo a supersticións ( "a bruxa da boca seca"4). Desta forma, a pequena queda soa coas vacas. Elas son as súas compañeiras: " a língua que eu aprendi a falar era a língua das vacas5Esta situación cambia cando diversas persoas alugan a casa veciña e ela ten que aprender a vivir en sociedade:


devia ter um manual que ensinasse a como existir direito, do mesmo jeito que se ensina a montar cadeiras dobráveis, dividido em tópicos e com ilustrações para não deixar dúvidas."6


    Nomear e revelar aquilo que permanece oculto nos silencios é o centro destas dúas novelas xa que define o lugar no mundo que ocupamos no mundo e a maneira de entendelo. A procura da identidade propia e social, a comunicación, a lingua ou o desenvolvemento das cuestións de xénero transforman nelas a infancia en territorio de consciencia.

    Deteñámonos un momentiño na narrativa de Freind... Como persoas lectoras facemos un acompañamento da protagonista desde o mesmo proceso de adquisición da linguaxe. Este desenvólvese cando chega Dona Lurdes á casa veciña e lle aprende a ler e a escribir. Incluso lle explica as normas gramaticais, signos de puntuación (" não encontrei nada que merecesse parênteses", Freind, 19) e ata que "o espaço em branco também é letra"7. A partir deste momento todo o proceso de aprendizaxe vai estar marcado pola linguaxe, pola comunicación e polo silencio ( "mil quilos de silêncio caindo em cima de mim", páx. 58). É, tamén, neste proceso que aprende cousas marabillosas: 


ele tinha me dito que a gente assistiria um filme dos Estados Unidos. mas quando começou, eu estava entendendo tudo. comentei:

nossa, como os americanos falam bem português...

ele riu e me explicou que aquilo chamava dublagem.

que os atores falam numa língua e a gente escuta em outra. até hoje não entendi como isso é possível. se é o nosso ouvido que é bem treinado, se é coisa daquele cinema ou se tem a ver com os atores escolhidos. ele me contou que não é só filme dos Estados Unidos que tem isso, mas filme do mundo todo. como pode o mundo ser tão inteligente?

fico me perguntando se também é possível dublar o silêncio.8


Pero tamén diferencia aquelas outras que lle fan dano ou non lle gustan:


nos filmes, as pessoas que inventam outras na barriga são sempre mulheres. vai ver é porque ninguém ia gostar de morar dentro de um homem.

eu não ia.9


    Nesta novela, a protagonista sen nome acumula palabras en vez de bruídos e vai esquecendo ser bicho ("desaprendi a língua das vacas", páx. 107) para reconhecer a súa propia humanidade. Pola contra, nascinco corujas este proceso é coletivo, pero tamén no mesmo sentido de nomear a vida e camiñar cara un mundo adulto ("nas faíscas daquela noite/esvoaçaram o berço e a infância, páx. 90).

Tenrura, poesía, metalinguaxe, violencia e delicadeza, humor inesperado e unha narrativa precisa, de gume afiado e directa ao corazón fan destas dúas novelas pequenas xoias que non seremos quen de soltar ata a última páxina e, quizais(quen sabe!), recollamos aquilo que dicía a nosa protagonista sen nome: "Chegou minha vez de acender as palabras"10


                                        Freind, D., as vacas não me olham mais na cara, editora Nós, 2026

                                        Sanches Arins, S., cinco corujas, através editora, 2023


1Freind, páx. 28-29

2https://www.asega-critica.gal/2024/02/todas-nos-somos-curuxas.html

3Arins, páx. 15

4Freind, páx. 8

5ibidem, páx. 11

6ibidem, páx. 98

7ibidem, páx. 50

8ibidem, páx. 66

9ibidem, páx. 102

10ibidem, páx. 113   


















 

Ningún comentario:

Publicar un comentario