María Reimóndez estivo lendo...

É este un libro para repensar de que falamos cando falamos da vida nas marxes. 

O relato de Sosa percorre as vidas das "travestis" que se prostitúen nun parque, tanto o horror como a marabilla. 

É este un relato de vidas que precisamos escoitar con urxencia, tamén unha reflexión fonda sobre o que significan as mais, as familias e as comunidades.

 Un libro que emociona e que nos transforma.

Sosa Villada, Las malas, Tusquets,  2020

Montse Paz estivo lendo...

Acabo de ler a novela  Y del cielo cayeron tres manzanas da escritora de orixe armenia Nariné Abgarián.

É a historia dunha aldea, Maran, perdida na montaña armenia e a vida das súas xentes: a fame, as guerras, as mortes. As persoas que quedan vanse facendo maiores e xa non teñen esperanzas. Anatolia a muller a quen acompañamos durante toda a novela deitase a morrer e a  partir deste punto coñecemos a súa vida de maltrato, de solidariedade e de amor.

Libro sorpendente en que nos achegamos ás tradicións, costumes, alimentación e, en definitiva, á vida das persoas que habitan Maran.

María Reimóndez estivo lendo...

 Tardei moito tempo en ler este libro, tíveno que ir dixerindo aos poucos porque o que conta e como o conta me remexeron de tal xeito que me deixaba sen alento. Tratar o asasinato machista da irmá xa de partida é un reto atroz. Mais Rivera Garza (Cristina, con Liliana) recolle un arquivo de voces que nos axudan a reverter o acto de violencia do asasino presentando ante nós unha moza viva, dinámica e autónoma.

As leccións que esta obra nos ofrece para entender a violencia de xénero son realmente de lectura obrigada, mais nunha situación de tal inxustiza se cadra o máis conmovedor é iso: deixar de ver a Liliana como un número, como unha vítima e vela como unha muller completa, resiliente e libre. Unha obra imprescindible

Rivera Garza, Cristina: 

El invencible verano de Liliana.

Random House Mondadori 2021

A palla que fai palleiro. Emma Couceiro

Retrato feito por Lorena Conde

En 2003, despois de publicar Cito na colección de poesía da editorial Xerais, queda muda a voz poética de Emma Couceiro (Cospeito, 1977) unha das grandes poetas da chamada Xeración dos 90. 

 

Envolta a súa militancia poética na organización, xunto con Yolanda Castaño, dos recitais poéticos da Facultade de Filoloxía da UdC, dase a coñecer con Humidosas, en 1997, a raíz de recibir o Premio Espiral Maior. A propia editorial publicará este poemario hermético e íntimo, no que chanta os alicerces da súa poética autorreferencial e chea de introspección que foi moi aplaudido por crítica e público lector naquel intre de pura efervescencia da poesía. 

 

En Couceiro as personaxes do cotiá conviven con fantasmas e efluvios telúricos nun ambiente pechado de desolación e enigmas nunha das propostas máis orixinais e ecoantes das feitas nesta década en que a voz das poetas novas, aínda estudantes, xera e organiza un cambio poético nas percepcións do corpo, do erotismo, do eu muller como actuante-suxeito e non obxecto referencial da poética erótica ou amorosa que se formulou ata o momento.

É Humidosas un camiñar cara os adentros familiares e persoais que sacrifica o silencio da intimidade a través do verso que se interroga, multiplica e abre cara ao exterior en As entrañas horas (Ediciós do Castro, 1998, Premio de Poesía Eusebio Lorenzo Bailerón).

Demos tantas voltas para chegar aquí
e debullar humidosas
que só quedamos nós e as nosas preguntas.

De aquelas que asubiaban a melodía de criatura
e nome
deixamos rastros

porque pasa o tempo.

De Humidosas

O desdobramento do eu, co que adoitaba xogar e comunicarse en anteriores obras acada a súa plenitude no que é, ata o momento, o seu último libro editado, cito (Xerais, 2003) onde é a propia Emma, eu literario, quen interpela e dialoga con outros escritores como Stendhal ou Kundera. Couceiro paira sobre un micromundo de relevo literario capturado da súa bagaxe literaria e filolóxica e crea unha ponte metapoética cara a si mesma.

(Cuarta) - A cegueira
En Juliette, recibía todo o sol e toda a mina de xofre nas túas cartas. Os nenos subían a casa a esa mesma árbore e tal vez había unha guerra, unha torre e unha catarata dentro; pero o resto da historia, vista dende aquí, non ten sentido. Podo falar, sen embargo, da cegueira. Mollaba os pulsos para o leite cando no medio da sega o neno choraba, todo o meu xornal non abondaba para salvar a túa vida no faiado, que morrías alí (coas vendas e a calor e a madeira podre baixo as costas) Anos despois recóllome nos brazos e son costureira, espunto os baixos das saias e remendo unha pel axeitada
(enxoita)[…]

de (Cito), 2003

Antologada canda outras voces da súa xeración en obras como Mulher a fazer vento (Ediçoes Tema, 1999), d´Efecto 2000. Antoloxía de Poetas dos 90 (Letras de cal, 1999), Das sonorosas cordas (2005 ) ou Polifonías: voces poéticas contra a violencia de xénero (Espiral Maior, 2006), lugares e momentos onde pervive o eco do seu verso aínda que o seu ronsel vaia diluíndo ata non aparecer os seus poemas durante máis de tres lustros.

                                                                                                                         Emma Pedreira

A palla que fai palleiro. Gloria Sánchez

 

retrato feito por Lorena Conde

Trebellado de letras. Gloria Sánchez

Meterse nun libro de Gloria Sánchez é como caer nun mundo tolo onde todo é posible. Dá igual poesía, narrativa ou teatro. Sánchez traballa os tres xéneros con tanta liberdade e destreza que cada liña se converte nun xogo moi ben pensado. Quizais sexa un dos motivos polos que podemos considerala como unha das precursoras e grandes autoras de literatura infantoxuvenil galega.

O seu gusto pola experimentación formal e léxica –mesturando verso e prosa ou revolvendo as palabras ata convertelas en imaxes–, o medioambiente e a tradición oral son algúns dos elementos recorrentes nos seus textos. Cómpre lembrar que Sánchez investigou as historias de medo e o terror tradicionais infantís na obra inédita, Aqueles medos na que se abordarían personaxes como Pedro Chosco, o Gazafellos ou os Biosbardos.

En 1991 publica a súa primeira obra, Rimas con letras, libro de poesía traducido ao braille. Ese xogo coas coa palabra e o debuxo, moitas veces a través do trazo, podémolo atopar en practicamente toda a súa poesía. 

En 1990 gaña o premio Merlín polo libro Fafarraios, publicado un ano despois, e que entrará na lista de honra IBBY en 1994. Nel aparecen unha morea de personaxes: animais, bruxas, piratas, vampiros… que se contabilizan a través dos fafarraios.

                                                                          “A bruxa curuxa,
                                                                           nariz afiado,
                                                                           non toma churrasco,
                                                                           nin toma verdura.

                                                                          A bruxa curuxa
                                                                          prepara un feitizo
                                                                          con sapos e grilos
                                                                          con serpes e viño.

                                                                         Á bruxa curuxa
                                                                         caéronlle os dentes,
                                                                         por este menú
                                                                         tan pouco corrente”.

Estes personaxes son habituais nos seus libros quizais pola súa personalidade libre, sen prexuízos, tradicionais e, incluso, rocambolescos. Personaxes que sen dúbida farán rir a quen le. En 1994, escribe O capitán Ro e o gato Bo, piratas que reaparecerán que no ano 2000, na aventura d´O grande Tronante, que lle valerá a Sánchez a entrada na lista White Ravens.

                                                                       “O capitán Ro e o gato Bo
                                                                        quedaron de pedra.
                                                                        O Grande Tronante
                                                                        colleunos entre os dedos e dixo:
                                                                        -¡Mira ti! Pero se é
                                                                       o bandallo de Romualdo!
                                                                       Así que viñas roubarme
                                                                       o meu tesouro, eh?
                                                                      -¡Non señor, eu non era!
                                                                      ¡Foi este! ¡Foi o gato!
                                                                     ¡Non me coma, señor! ¡Non me coma!
                                                                     -imploraba o capitán”.

Sánchez quere divertir, entreter. Este afán polo xogo podemos observalo en A raíña de Turnedó (1996), onde nun conto-poema se van sumando elementos convertendo o texto nun trabalinguas no que se precisa a colaboración de quen le, que debe amosar sorpresa ou entusiasmo polo que acontece: 

                                                                       “Este é o dragón
                                                                      Venancio Feroz
                                                                     que sae do ovo
                                                                     que puxo o corvo
                                                                     que aniña no rei
                                                                     que guía o coche
                                                                     que tira do carro
                                                                     que leva o cabalo
                                                                     que monta o lacaio
                                                                     que arrola á princesa
                                                                     que garda a vaíña
                                                                    do mato do xardín
                                                                   da raíña de Turnedó.

                                                                   Exclamen: Oooooooh!”

No teatro non perde ese sentido do humor. En 1999, publica Teatro feroz, que recolle tres pezas. Na primeira revisa o conto da Ratiña Presumida, que torna, polo seu carácter, en feroz. Nesta representación, a autora pensou, a través da introdución de coros, naquelas crianzas que quedan sen papeis. Na segunda, conta a historia tradicional do Galo Quirico, recuperando o papel do raposo. Remata este teatro cunha historia na que é a muller quen merca ao marido, cambiando os roles habituais: 

“MULLER
Eu queríalle un marido
de grande como unha mesa.
O pelo cor de acibeche
e os beizos de cereixa.
Que saque o can a mexar,
o lixo ó colector,
que saiba arrolar o neno
cando se poña a chorar.
¡Ah, xa me esquecía!
A poder ser que herdara
moitas leiras dunha tía. “

É no teatro e na poesía onde vemos con máis claridade o interese de autora de facer partícipes ás crianzas do que acontece entre as liñas.

Aínda que na narrativa amosa un maior distanciamento con respecto ao lectorado, tamén atopamos ese ton humorístico. En Doutor Rus, co que gañou o premio Edebé en 1994, coñecemos especies animais de todo tipo e a problemática natural, humana ou máxica á que se enfrontan. Estes animais complicarán a existencia do veterinario. Un canto á natureza frecuente nos textos de Sánchez que lembra, dun xeito práctico, que convivimos con outros seres vivos.

Esa convivencia xunto ao cotián fan que as historias de Sánchez resulten próximas, sen importar quen sexa a protagonista. Así, as bruxas non saben fritir ovos en Sete casas, sete bruxas e un ovo (1997), e teñen instintos maternais en Sete bruxas e o bebé máis feo do mundo (2012). 

 

Chinto e Tom (2002), premio Lazarillo, son dous rapaces que levan o cotián á máxima expresión. O cariño por unha cama que non entra nunha casa construída por eles mesmos, a dor por perder un tractor que tanto traballo lles salvou, mestúranse con eses medos infantís tradicionais dos que Sánchez é experta: 

“Ó vampiro dinlle o Vión Malo. Téñenlle tanto medo que non se atreven nin a pronunciar o seu nome. A palabra vampiro prodúcelles arrepíos. Así que lle chaman Vión Malo ou O Malo, sen máis. Eles dous ben se entenden”.

Nos libros de Gloria Sánchez os problemas soluciónanse a base de enxeño, compañeirismo, intelixencia e imaxinación. Tanto é así que Chinto e Tom acaban sendo axudados por Cándida, unha xiganta.

Malia ser o riso algo común ás obras de Sánchez, esta non lle teme á tristeza ou aos problemas, incluso na súa cara máis cruel. Así o demostran libros como A casa de vidro do señor Clin (1999) ou Frangulla (2002), onde volve tratar a natureza, mais desde outra perspectiva: desde a morte, a supervivencia ou os problemas entre irmáns: 

“Cando vén entrando a noite mamá acóllenos entre as súas patas e cóntanos historias. A min gústame escoitala de Terceiro, o conto do pequeno osiño, tan pequeneiro e consumido que non deu chegado ó mar. Quedou teso sobre a neve. Os seus ollos pecháronse e o seu morro cubriuse de carambelos. E morreu. Di Mamá-Nanuk que morrer é cando te atrapa o Sono-Longo, un sono mesto que atravesa sen os ferir. A súa nai e os seus irmáns continuaron a viaxe, cara ó mar. Pero entón apareceu a Osa-Nai e púxoo no seu peito a mamar do seu leite máxico. Terceiro reviviu e medrou san e forte e disque cando chegou a vello, e caeu de novo no acubillo do Sono-Longo, converteuse no Grande-Espírito, guia de tódolos osos polares (…) a min gústame escoita-lo conto de Terceiro, pero tamén me pon triste a un tempo. Eu non quero ser un espírito, un oso-pantasma, chantado aló no ceo tan soíño” . 

 

En conclusión, Gloria Sánchez é unha mestra á hora de mesturar realidade e fantasía, sen fuxir dos medos, usando o humor e o xogo como mellor xeito de achegar a literatura ás crianzas. 

                                                                                                                                      Andrea Barreira

A palla que fai palleiro. Luísa Villalta. A palabra e a música

Retrato por Lorena Conde

Luisa Villata naceu na Coruña, para contárnola, un 15 de xullo do ano 1957...

Nacín

Abriuse o caborco globular do meu ollo

O vento dispersou o día un instante e caín

xunto a toda a miña xerazón no trinque da idade

como se nunca antes aínda que sempre

Licenciada en Filoloxía Hispánica e Galego-Portuguesa, exerceu como profesora de Lingua e Literatura galegas no ensino medio. Mais a palabra tiña que mesturarse coa música, e como Titulada Superior en violín, formou parte da Orquestra de Santiago de Compostela até 1985; e máis tarde da Xove Orquestra de Galicia, así como de diversos grupos de cámara galegos.

Foi poeta, para descubrirnos a outra cidade. Esa que na que os corpos bolen na procura de si mesmos.

O Papagaio mudo, caído entre as flores das meias verdades.

Luisa Villata foi poeta, narradora, dramaturga, ensaísta e tradutora, amais de virtuosa violinista.

Na poesía debutou con Música reservada (1991); logo virían, Ruído (1995); Rota ao interior do ollo (1995); En concreto (Premio Espiral Maior de poesía no 2003); Papagaio (2006. Póstumo). Música e poesía son inseparables, o ritmo no seus poemas vai máis alá da estética, é a pel da palabra.

No ano 1992, publica a primeira obra de narrativa Silencio, ensaiamos, Teoría de xogos (1997) e ...

Silencio me chaman porque neste tempo en que vivo non se me escoita.

As chaves do tempo (2001)

Escribiu catro obras de teatro: Concerto para un home só (1989); O representante (1990); O paseo das esfinxes (1991) e As certezas de Ofelia (1999).

Escritora que traballou todos os xéneros, non deixou de escribir ensaios como: O don Hamlet de Cunqueiro: unha actuación teatral (1992) e O outro lado da música, a poesía (1999); no que a relación poesía-música é evidente xa nalgúns dos seus títulos.

Escribiu artigos nas revistas Grial, Man común, Mondo Lusófono, A festa da palabra silenciada, A trabe de Ouro, Tempos Novos, Página abierta ou Agália.

Sempre estivo no lugar preciso e coa palabra concreta a prol da lingua e a cultura galega.

Formou parte, xunto con Xela Arias, dese grupo de escritoras que abriron novas vías de experimentación na escrita, cunha nova estética, pensamento e reflexión que crearon a cerne, xunto con moitas outras mulleres do que xa é o orixinal corpus da poesía actual galega.

O vento, segue pousando as túas palabras nas pedras da Cidade Alta e mentres, escoitando a Partita nº 2 para violín só de J.S. Bach; esperamos o día no que sexa a cidade a que olle para ti.

A palla que fai palleiro. Medos Romero.

Retrato feito por Lorena Conde

A autora pontesa foi unha das poetas que se circunscribiu á chamada Xeración dos 90 aínda que o fixo por data de produción, xa que a súa obra, composta polos poemarios Rendéome no tempo (1998, autoedición), Ámome en por min (Espiral Maior, 1999), O peso da derrota (Espiral Maior, 2000) ou Lenzo das madrugadas (Follas Novas, 2003), comezou a publicarse nos anos clave do boom da poesía escrita por mulleres.

En 2005 gaña o prestixioso Premio de Poesía Miguel González Garcés, o que lle vale para botar do prelo O pozo da ferida, publicado pola propia Deputación da Coruña, promotora do dito certame. É esta unha obra arriscada e potente por ser dona dunha voz feminista, das primeiras en denunciar as violencias contra as mulleres e de facer un retrato social da nosa época cunha linguaxe limpa de estéticas baleiras e si moi intensa na súa intención.

En prosa debuta no volumen Narradoras (Xerais, 2000) proposta de renovación de mulleres para a narrativa en eclosión e, nos mesmos ano e editora, publica Dubido se matei a Lena, un pequeno conxunto de relatos descarnados, rotundos e de prosa seca e dura que abrangue temáticas como a dor, o sexo ou a morte.

Posteriormente Baía publica O trevo da sorte (2003).

Despois da súa incursión na narrativa e logo do impacto do seu último poemario pola fonda –e para algúns incómoda- crítica social, Romero publica tres novos libros de poesía que, se cadra por pentencer dous deles a unha editorial moi pequena, non teñen a distribución e a visibilización merecidas. Ao mesmo tempo varía o seu ton e a contraposición coa etapa anterior faise evidente. En palabras da propia Medos Romero, o seu traballo de enfermeira inflúe na súa percepción sobre a dor e a vida e redefine a súa nova poética. Froito desta etapa son A seitura dos tristes (Follas Novas, 2006), Do corpo e a súa ausencia (Sociedade de Cultura Valle-Inclán, 2010) e A ansia do lóstrego (Follas Novas, 2012).

Desde 2012 non volve publicar libro individual e só en moi contadas ocasións aparece en obras colectivas como Versus cianuro ou 150 poemas para Rosalía.

O xigante impón a dentadas
a súa virilidade hostil e poderosa.
Morde e avanza.
Tronza con insistencia 
no ventre da balea.
A noite é un bocado enfermizo e letal,
po, friaxe e un perigo inequívoco
rondando as horas precisas e lamacentas.
Vaise derrafando a chuvia.
Unha humedén persiste.
Aquí, contra o mundo e a rocha,
na boca moura deste inferno,
pernoctan os mineiros.

De O pozo da ferida (Deputación da Coruña, 2006)
 
 

A palla que fai palleiro. Xela Arias. A fenda pola que zoa o vento para pensarnos por Beatriz Maceda

Retrato feito por Lorena Conde

A poeta e tradutora Xela Arias, se nos centramos stricto sensu nas datas, pertence á década da poesía dos oitenta. Mais, no caso desta autora, sería sen dúbida facer unha xeneralización inxusta.

Nos primeiros anos desta década abundaban os fanzines, as revistas literarias e a prensa que tiñan a ben publicar poesía, relatos e artigos literarios; algo que por desgraza tivo unha curta vida. Velaquí o primeiro espazo no que Xela Arias empeza a publicar a súa obra. Algúns deses poemas formaron, máis tarde, parte dos catro libros de poesía publicados entre os anos 1983 e 2003.

O primeiro deles é Denuncia do equilibrio (1986. Colección Ventobranco. Edicións Xerais. Finalista Premio Antón Losada Diéguez) no que xa inicia esa conversa “co outro eu” ; no que se mesturan a paisaxe urbana coa interior e cunha presentación do amor innovadora.

No ano 1990 publica Tigres coma cabalos un diálogo entre a imaxe (neste caso a fotografía) e o texto poético. Un libro no que a visión da época que lle tocou vivir e a relación con ela mesma laten en cada verso.

E tamén neste mesmo ano cando aparece a única mostra narrativa de Xela Arias, o relato “Que si que si” que forma parte do volume colectivo Contos eróticos/Elas, Edicións Xerais.

Darío a diario é o seu terceiro libro de poemas escrito despois do nacemento do seu fillo. Nel, e por primeira vez na poesía galega, a poeta enfronta a maternidade sen idealizacións, cuestionándose as ideas preconcibidas sobre ser mai, así como un diálogo na procura da independencia do novo ser.

                                                     Nada que ver coa posesión.

                                                    Non te posúo nin quero.

                                                   Cóidote, ámote e manteño a esperanza

                                                   de aprenderche a te posuíres.

O seu derradeiro libro de poemas é Intempériome (2003), todo un exercicio de innovación lingüística. Está dividido en tres partes: “E así que me din que agarda”; “Corazón cuestión” e “Vencerse, é cousa de se tratar”.

Mais tamén temos á Xela Arias tradutora. Impulsou a tradución como un compromiso coa lingua galega, nun momento no que aínda non se abrira a xanela a outros universos literarios. Traduciu obras do portugués, inglés, italiano e foi pioneira traducindo a Rodari Contos do teléfono.

Recibiu varios premios polo seu importante labor como tradutora: o da Sociedade da Lingua Portuguesa por Amor de perdición, de Camilo Castelo Branco (1986, Xerais); o Ramón Cabanillas por O derradeiro dos mohicanos de James Fenimore Cooper (1993, Xerais) e, postumamente, o Plácido Castro no 20014 por O Spleen de París, de Baudelaire.

A ausencia de Xela Arias remexe no noso eu; é por iso que queremos abrir a xanela e respirala.

                                 Vide.

                                Convídovos ó espectáculo de non ser para ser de todo.

                                Vide que vos convido

                                a vos ver.

                               Ven que te reto

                               a te ver a ti desde ti en ti.

Do libro “Intempériome”. Vencerse e cousa de se tratar.