Eli Ríos recomenda... Begoñísima de Andrea Nunes e Agustina Shuan

 Esta achega a historia de Begoña Caamaño non é unha biografía inzada de datos, non... É un texto cheo de moito querer e amizade e de vida. Nel abrollan como raíces rexas os elos das amigas, das mestras, das que acompañan. Así, sabemos, entre outras, de María Xosé Queizán, de Ana Romaní, Uxía Senlle e, tamén, dos colectivos e asociacións que erguen a voz contra as violencias.

As ilustracións de Agustina Shuan acompañan marabillosamente o texto de A. Nunes e as cores enchen de luminosidade cada páxina e deixan un sorriso pousado en quen le. Así que recomendadísima esta obra para quen queira achegarse ás reflexións de B. Caamaño e ás súas obras na voz das amigas.

As mulleres ollan para as mulleres

Por Andrea Nunes Brións

O verán pasado vin nun muro dalgunha cidade do país, un graffiti que dicía: “Galiza apoia o festival de poesía”.  Referíase ao, sen dubida, un dos encontros mais agardados por tod@s nós cada verán: o  Festival da Poesía do Condado, en Salvaterra do Minho.

Alí puidemos sentir a forza da desobediencia a crecer no colectivo. Puidemos escoitar, alén doutras, a voz de María Rosendo, acompañada do grupo Sacha na Horta cantando un dos poemas de Nómade, libro gañador do XXIII edición do certame de poesía Pérez Parallé.  As que puidemos asistir,  non deixamos de nos emocionar cun acto de tal beleza e forza. 

Regreso agora a esta autora, querida e admirada, desde a diáspora mais forzosa (as explicacións que vaian en privado) e non deixa de resultar curioso, cando menos, que unha teña esa terríbel vontade de voltar e abra un libro como o de Rosendo e desexe ser nómade.  Nómade ou a que camiña en todas as direccións, cobizando os espazos que unha desexa (como ten que ser) e non tendo conta das cancelas e buceiras que hai, ultimamente incluso máis, para nos silenciar.

No previo, intuímos, é Karen Finley lembrándonos que non viríamos ser comprendidas, que somos forasteiras, estrañas nas nosas propias familias, países ou sociedades. Arranca a voz dunha nómade que se afasta do doado, do estipulado, loitando contra unha sociedade excluínte e inxusta, que fere nos cavorcos da pel.

Versos que atravesan as voces de tantas; das que se revelan, das silenciadas, das do norte e das do sur, das que lle teñen medo a escuridade, onde as meninas amorfas non entramos nos moldes e deixamos claro que non queremos entrar. Un libro pois, onde as mulleres ollan para as mulleres.

E a loita, sabemos, é múltiple, porén non deixa de ser a mesma. “Hai unha lingua que aínda non foi destruída” lese e é unha lingua de moitas, desas que Rosendo chama obreiras da dignidade, que foxen da resignación, rebelándose contra a submisión, contra o verso machista.

Falamos pois, das distancias, do nome dos océanos. Dende Bos Aires, San Paio, London City, Nairoby, Compostela ou Changchun. Porque nestas latitudes ou noutras, o conto é sempre o mesmo.

Nós preferimos a analoxía de ir cara un espazo físico como ir cara unha mesma, mais pode que sexa verdade iso que din de que as inadaptadas non temos lugar ou pode que  habitamos en todas as latitudes. Quizais simplemente somos nómades transitando diferentes puntos cardinais, arelando nesta sega continua os pétalos de Alice Walker ou habitando as  cidades que somos cada unha de nós.

Mais non deixa de nos convencer o que facemos, esa rede que tecemos en cada unha das latitudes que habitamos, e para con ou sen cuarto propio seguirmos escribindo, arroupándonos na loita, nómades na procura de xustiza.  Velaí estes poemas e a súa subversión, como cuarto propio, para tod@s as que nos chamamos Eva.

Rosendo, María. Nómade. Espiral Maior 2011.

Nota: Para quen gostar, o videopoema que as candongas do quirombo realizamos cun poema de María Rosendo;  Helena a escuras en https://vimeo.com/24655310

Complicidade no olhar

Alberte, O´ Roxo

Por Andrea Nunes Brións

Escribo hoxe dende a cociña, recén rematado de ler o libro Voçe sabe e eu conheço. Cumplicidade no olhar, compilación de textos escritos por Rosa Bassave, e recollidos por parte do movemento feminista galego, ou pola “comisión de feministas nas rúas” como así se deixan chamar no limiar, mentres se coce a lume lento un arroz para tentar facer a receita do “sushi” que Rosa compartiu con todas nós neste libro, e pensando en como abordar estas liñas, que se mostran complexas por todo o universo que Rosa representa.

Un universo de loita, de reflexión e coidados que décadas despois, aquí a indignación, seguen sendo de tremenda actualidade. En tempos de retroceso, onde as grandes loitas sociais de base están sendo tripadas e esmagadas é obrigado preguntármonos pola fraxilidade dos nosos dereitos básicos, que tantas outras conseguiron no pasado, e que agora están sendo denigrados. Por isto a importancia de libros como este.

A escolma recolle textos de non tan sinxelo acceso, tirados de publicación como Andaina, Marea Negra, Festa da palabra silenciada, Arco da Vella, (A)narquista...inclúe escritos de carácter político, poemas inéditos e receitas de cociña. Algo inusual, que só pode vir dunha clara perspectiva feminista de calado profundo onde se valora a cociña como un acto revolucionario.

O volume ábrese cun limiar torrencial das compañeiras que partillaron con ela diferentes espazos, explicando así as intencións que lles motivaron para nos agasallar co libro; facer perdurar a voz e o pensamento de Rosa, visibilizar as súas reflexións e creacións e así deixar constancia para nós continuar o seu labor.

O seu universo, dicíamos, prepáranos para o cambio, para non esquecer, unha voz atravesada polo feminismo, o anarquismo, e a solidariedade internacional, pasando pola defensa do propio, da lingua galega e o noso entorno natural.

A nosa Rosa, ou María Balteira, alcume que usa moitas das veces, achéganos ao pensamento de mulleres importantes dentro da historia do feminismo e do anarquismo como Emma Godman e o seu “vivindo a minha vida”, ou mulleres “da revolución social” como a francesa Louise Michael ou Lucía Sánchez Saornil.

No libro; Poemas da autora escritos nos seus últimos momentos, coa valentía e a forza de quen asume o futuro sen medo; Artigos feministas, que exploran temas como o parto natural, a independencia, o aborto na Galiza, a prostitución...ou a situación das mulleres do mar, na sociedade, no traballo, nas relixións, etc ; Receitas de cociña natural: cachelos, patés vexetais, falafel, mousse de espinafres, sushi, guisados, etc; Reflexións anarquistas, revelándonos historias de anarquistas galeg@s, o republicanismo coruñés, recordando a memoria das casas anarquistas, etc; Tamén artigos de solidariedade internacional: Colombia, Arxelia no corazón ou “Nem guerra que nos mate nem paz que nos oprima”...e para rematar, a guinda do pastel, un texto de creación “A man sabia” que nos deixará exhaustas no percorrido, cun sorriso nos 

beizos.

As que a coñeceron saben que a súa vida foi o reflexo de todas estas loitas, que na súa pel levou inscrita a convicción de que só partillando os coñecementos, saíndo a rúa, poderemos derrubar un sistema inxusto e non igualitario.

Esta é a mellor receita que nos deixou, esa mistura de idearios para nos alimentar, receitas para construírmos un mundo novo, un legado solidario, feminista e libertario que hoxe recibimos neste banquete en forma de libro.

Nota: O 9 de marzo deste ano, o movemento feminista galego presentou o libro nun acto colectivo de lembranza a Rosa, na biblioteca Concepción Arenal da USC, onde moitas persoas achegáronse para partillar historias e emocións. Xunto co volume, presentouse, un vídeo editado por Uqui Permui que podedes ollar neste enlace; http://www.youtube.com/watch?v=tv413qiAdX0. Marabilla nos últimos fotogramas que nos lembran a “Alfonsina y el mar"...

“A muller escuálida morreu”, Iman Mersal

Iman Mersal

Por Andrea Nunes Brións

“Eu era o bonito proxecto de converterme noutra persoa, 

pero foi desbaratado polas miñas acertadas decisións”

Cómpre situarnos hoxe na delgada liña que hai entre a poética feminista do Delta do Nilo e do noso Miño na Galiza. Coñecín fai pouco a obra de Iman Mersal. Entereime de que ía estar en Compostela, fai escaso un mes, fun vela e fiquei abraiada. Días antes perdera a posibilidade de vela recitar na Coruña con Chus Pato en poetas (din)versos que organiza Yolanda Castaño. Ela foi a persoa que turrou para traer a Mersal a Galiza, e a que, por sorte, me achegou a súa tradución ao galego dalgúns textos de Camiñar canto sexa posible e outros poemas. Atopei despois, tamén a súa tradución do árabe ao español por Laura Salguero e Margarita Ossorio.

Así, de varias voces, coñecín a Iman Mersal, editora do xornal feminista independente exipcio Bintal - Ard (Filla da terra) profesora de lingua árabe e literatura na Universidade de Edmonton, poeta e feminista, utiliza as palabras para mudar o mundo, para achegarnos ao cotiá dende o persoal.

Unha experiencia próxima á individualidade colectiva, un ollo crítico e aséptico que debate e xulga unha sociedade patriarcal e deteriorada polas ansias e o poder. Dispónnos dunha casualidade segura e convéncenos de que “o sentimento de culpa non é mais que unha invención dos sensatos”. Porén atopamos tenrura, sensualidade, diferentes expresións de feminidades, unha escrita segura e distante, entendedora e rebelde. Concede así o desvarío e incítanos á búsqueda de novos camiños onde vérmonos nese intercambio de ideas, desexos e contradicións.

Mersal escribe coa cosmovisión de dúas culturas, de diferentes espazos, cun texto próximo e insolente, achegándonos á cartografía do habitado, do máis íntimo. Isto lévame a Fátima Mernissi, cando dicía que as mulleres teñen (temos) que asumir o noso papel, loitando coa palabra como arma principal para lograr facer a revolución.

E a revolución aquí, lanza “berros que chegan ás que estan (estamos) lonxe”. Vaise fiando modernidade e tradición, occidente e oriente.. Nestes textos fumeantes, o odio, as náuseas, a felicidade, o sexo... exprésase con seguridade e irónica brincadeira.

Penso nunha personaxe desvelándose en cada poema... imaxínoo como facéndolle homenaxe a Huda Saadawi naquel xesto simbólico da estación do Cairo ou recollendo o potencial da voz de Nawal el Saadawi , todas elas exipcias e rondando na diáspora.

Estas voces e os espazos sufocantes, liberan e/ou venlle a cara á barbarie, “beixos como rituais previos ao planto”. Transformando os nosos argumentos para a infidelidade, destruíndonos da mellor forma co escepticismo.

Daquela, revélanse as inclemencias do cotiá, as da existencia e todo o seu potencial, as contradicións, un espir o día a día como fotogramas da rebelión a nos lembrar, máis unha vez, que “o persoal é (e ten que seguir sendo) político”.