Buscar neste blog

venres, 7 de marzo de 2025

Contruímos a casa que habitamos por Nuria Vilán

Sobre Construímos la casa que habitamos. Experiencias trans no-binarias, trans, migras y racializadas. (Coord. Por Sayre Domínguez y Damián Pacheco. Ed. Killameztli Ediciones).


Hai xa máis de un ano, grazas ás recomendacións de varias compañeiras, coñecín a Sayre Domínguez, unha das grandes descubertas que levo do proceso de facer real Delincuente (unha curtametraxe a partir do meu poema homómino e inédito). Sayre —a carón de Max Xavier Pérez— é unhas das persoas responsables da identidade gráfica de todo o proxecto; con moitísimo mimo, elaboraron o deseño da campaña, as camisolas, o cartel e practicamente todo o deseño gráfico delincuente.

Algo que me fixo determe en Sayre Domínguez era que xa traballara antes con poesía e no seu portfolio aparecían fanzines, poemarios, conciencia lgtbiaq+ e varios elementos máis que destacaban a súa rabia sensíbel cara ao social.


Este pequeno artefacto (pequeno de tamaño; cabe, case, na palma da man), Construímos la casa que habitamos é un relato colectivo que coloca no centro a violencia racista e cissexista da sociedade. Tal e como indica o título, e como ben reflexiona Damián Pacheco nos seus agradecementos: «más que un libro, es una casa y un lugar seguro desde donde contar nuestras experiencias» (p. 101). A edición é cómoda, práctica e fermosa: quero poñer isto en valor porque temos normalizado que libros feísimos e carísimos de editoriais de prestixio cheguen ás nosas mans con grallas ortotipográficas, imaxes polas que non se pagan dereitos, tipografías incómodas e ilexibles e un sinfín de descoidos. Neste volume, Sayre Domínguez asina a realización gráfica e a edición e fai un traballo impecable que publica Editorial Killameztli Ediciones.


A antoloxía reúne dez autories atravesades pola migración, a non branquitude e a pertenza ao colectivo lgtbiaq+ de formas diversas que reflexionan de formas diversas e fan tanxible un relato á marxe do cis-tema colonial. Entre es autories, hai voces que xa nos son coñecidas como a de Aranxa Vicens (Flor de Cempasúchil, Trauma [fanzines]) que continúa no rexistro vivencial ao que xa nos ten afeites e agasalla ideas agudas e á par divertidas como: «(...) lo que no acostumbro compartir es como mi cuerpecito se siente atrapado entre las apariencias, las etiquetas, la hegemonía y el gran tamaño de mis tetas» (p. 19). Reflexións nas que descarga a rabia cotiá que supón convivir nunha sociedade que sinala a outredade e que abafa en terminoloxía académica. «En un rinconcito del sur global, viven niñes que nacieron de la tierra, hijes del maíz y del frijol» (p. 23).


«VI

Me autopercibo

Nada

Me autopercibo

Harta

(...)

Me autopercibo

Violentada

Por tus insistentes preguntas

Por tus miradas llenas de odio

Me autopercibo

Odiada por vos

Y por mí misma

Me autopercibo

Venganza

Por tanta cobardía

Echada a mi espalda

En mi frente y en mi vida»
(Ryo Chuelo, pp. 63, 64).


Algo que me encanta do conxunto de textos é que non regalan os ouvidos ás persoas brancas. Estamos afeites ao relato da tolerancia, da integración e precisamente porque nesta casa non enchen unha cota e non son reducides a racializades, agroman nas súas voces discursos críticos, didácticos e cheos de rabia produtiva.


«Les que vinimos más peques y sin ningún tipo de ánimo a la europa colonial, hemos vivido el no-lugar con nuestra identidad. Es decir, en casa vivíamos una cultura y fuera otra completamente distinta. Y lo que vivíamos en casa no se tenía que notar mucho afuera, para poder pasar desapercibidos y que nos acepten, porque queríamos vivir en la ilusión que llaman integración. Qué mentira más grande.» (Sayre Domínguez, p. 95).


As prácticas da europa cimentada sobre os alicerces coloniais quedan expostas neste fogar, nun diario íntimo que eu recibo como unha aperta colectiva. «Ser trans, marrón y maricón era vivir sentenciado» (Arturo Dávila, p. 29), «ni siquiera tuve el chance de decirte que era "elle" y no "él"» (Azules Tavera, p.33), «Soy una zanja que he cavado con mis propias manos, hutgando mi carne, mi dolor y mi rabia, sacando trozos de mi existencia y llenándome las uñas de mí mismo, todo sea por ocultarme del enemigo. Todo sea por salvarme… me atrinchero en mí» (Damián Pacheco, p. 45).


Es adultes que nos recoñecemos fóra das identidades binarias e emprendemos obras para reformar as casas mentais e facelas habitables teimamos en revisar a nosa infancia e destacaría desta antoloxía a omnipresenza da infancia e da adolescencia sen punitivismo. 


«Siendo ahora una persona adulta, veo cómo normalizaron las mujeres de mi casa los abusos de los hombres.« (Rioko Fotabon, p. 84).


As persoas brancas necesitamos renunciar a espazos e dedicarnos unicamente a escoitar. Contruímos la casa que habitamos agasalla a calquera que se asome ás súas xanelas nove relatos que cuestionan o que nos veu dado e que evidencian o racismo das nosas prácticas cotiás. Algo que se denuncia desde colectivos antirracistas desde hai moito é a problemática das etiquetas e a dificultade de entender que en cada persoa poden converxer ducias delas e non unha soa: semella que as persoas migrantes perden a súa identidade como bolleras, como maricas, como discas… Na nosa realidade colonial, antepoñemos o relato da migración a calquera outro. «Para mi sorpresa, cuando llegué a aquel espacio feminista en Madrid, era la única persona negra. (...) La blanquitud siempre ha pesado mucho más que un supuesto hermanamiento de las "muejeres"» (Rioko Fotabon, p. 85, 86).


Cada un dos relatos está inzado de reflexións que dan a man entre lingua-territorio-memoria de xeitos diversos. Nesta casa hai poesía, hai fantasía e ensaio… A mestura leva en si mesma a cuestionar a propia validez dos xéneros literarios e das propias clasificacións que adoitamos empregar para etiquetar e catalogar novamente a escrita. Hai pouco, nunca entrevista para RTVE a autora Camila Sosa Villada lanzaba unha afirmación que se me vén á cabeza pensando nisto: «Soy travesti, no sé si creo en que haya géneros literarios. Eso es para hacer lectores más estúpidos. Los únicos que no están etiquetados son, bueno, estos popes, Vargas Llosa… Estos escritores (y escritorcitos) de ahora que gozan de ser escritores sin género. Las mujeres están etiquetadas como literaturas de mujer, literaturas feministas, literatura trans, literatura queer… E incluso, a veces, están felices con pertenecer a eso y eso es quitarle toda la posibilidad de sorpresa a un libro». (A partir del minuto 17:58, aprox., entrevista completa)


«Mi nombre es mi casa. Yo me nombré. (...) Tengo un nombre inglés bíblico, un apellido español colono y otro apellido suizo-alemán. Se me ocurrió autonombrarme con una palabra en quechua por lo que significa eso personalmente, en relación a la historia colonial de borrado de nombres, que fue un intento de erradicación de la identidad quechua» (Jonah Kawri Ramírez Sturzenegger, pp. 49, 51).



Grazas a todes por esta aperta colectiva en forma de relato.


Nuria Vilán Prado

Xullo 2024


Ningún comentario:

Publicar un comentario