Podería afirmar con pouco medo a enganarme que todas as mulleres nalgún momento cruzamos camiños cun home que nos dixo que sabía máis de nós ca nos mesmas. Non é só que os homes en xeral e aqueles que se moven nos círculos culturais e literarios moito máis asuman que saben máis ca as mulleres, senón que é habitual que pensen que saben máis de temas que nos son propios ou incluso da nosa propia vida.
Estes señores, porque o sociedade os pon en certos lugares dos que eles endexamais refugan, adoitan ter logo postos de poder para decidir sobre cousas tan importantes como a interpretación do noso traballo creativo, a súa difusión e valoración. O curioso é que adoitamos pensar que estes procesos comezan cando as autoras falecemos, mais temos tres casos sobranceiros onde vemos como para nada é así: Rosalía de Castro, María Mariño e Luísa Villalta. Neste ano en que dedicamos o Día das Galegas nas Letras a María Mariño e no que se lle dedicou o Día das Letras Galegas a Villalta (Mariño foi homenaxeada/aldraxada pola Academia en 2007) cómpre máis que nunca sacar á luz as violencias en vida que se multiplicaron tras a morte por parte do sistema patriarcal institucional. O ano das letras de María Mariño debería ser unha historia para non repetir endexamais (eu, persoalmente, foi un ano que botei cabreada, simplemente) e de aí a importancia deste DGL dedicado á súa figura.
Para empezar, difundiuse de forma extensa e sen atender a testemuñas, datos nin estudos das propias mulleres, que Mariño era unha especie de poeta iletrada (a que nos soa isto xa? Non lles chegaba con de Castro?). Obviamente, era esta unha estratexia con propósito, o de reforzar o mito de Pigmalión (o home que sabe máis de ti ca ti mesma) encarnado neste caso por Uxío Novoneyra. Que curioso que, fronte á imaxe creada, todo o mundo lembre a Mariño lendo e escribindo. Que curioso que os seus versos recollan fórmulas que veñen tanto do popular como da cultura escrita, que beban directamente da fonte rosaliana nas súas versións máis profundas e rebeldes.
Son varias autoras as que sacaron á luz o problema da “inventio” de Mariño, que se deu por sentada durante toda a celebración de 2007 e que volve renacer de a cada pouco: sen ir máis lonxe, nun libro de 2018, Alonso Montero afirma que de non ser por Novoneyra, Mariño morrería inédita (así, literalmente). Regresa unha e outra vez a Mariño como creada por Novoneyra, discípula e adoratriz (e, perdoando, coa lectura sempre subxacente de “amante”, algo realmente desagradable, improcedente e insultante). Iso foi o único que calquera sacaría en claro do ano 2007 tras a “celebración” oficial.
Pouco se falou do moito que a propia Mariño se opuxo en vida a todo ese discurso, fronte a un Novoneyra instalado de xeito central no sistema literario à la Murguía. Mariño non quixo ser a súa discípula. Mariño non quixo escribir só en galego. E eu podo estar en desacordo con Mariño nesa decisión, pero nunca se me ocorrería inventar unha serie de falacias para desautorizala. Moito menos se me ocorrería, como si fan outros señores que nos coñecen mellor ca nós mesmas, diagnosticala de maníaco-depresiva lendo os seus versos. Estou agardando a que diagnostiquen de narcisistas a unha gran cantidade de autores en todas as linguas, por aí nunca lles deu, vaia polos cravos!
Aquí novamente Mariño e de Castro comparten o afán morboso por interpretar a súa obra dende unha óptica invento/biográfica de cariz patoloxizante. A escrita para as mulleres nunca se ve máis alá dunha extensión da propia biografía, non se nos concede o beneficio da dúbida (e non terá a escrita algo de creativo, de invención -real, desta volta-, de mundos paralelos, de experimentación coas linguaxes? Non terá a autora algunha vontade á hora de escribir dun certo xeito e sobre certos temas? Non encaixará a súa escrita coas súas referentes que, oh sorpresa!, os homes que tanto saben de nós mesmas adoitan descoñecer...). É moi curioso que os homes que defenden este tipo de teorías logo son os mesmos que se alporizan coa lectura feminista das obras. María Mariño e Rosalía de Castro eran depresivas, segundo a lectura das súas obras en clave vital. Era Pondal un violador? Pregunto.
Por desgraza, o paso dos anos, como ben amosa o libro sobre Mariño publicado en 2018, cando a súa obra nin sequera está reeditada, xa non digamos o corpus crítico desenvolvido polas compañeiras, non soluciona nada. Acabamos de ver como con Luísa Villalta a teima dos homes que saben máis de nós ca nós mesmas, persiste. Neste caso xa non é só o “engaiolante” da súa ollada ou o comentario innecesario sobre o seu físico que adoita aparecer (aínda teño pesadelos coa chupa de coiro de Xela Arias, agardo o próximo señor con impaciencia para coñecerlle o armario), senón a teima de metela na xeración dos oitenta. Ela mesma dixo sempre que non pertencía a ela. Xa que dicir ten o feito de que unha autora, muller, cidadá que militaba nun partido político nacionalista, que escribía nunha normativa non oficial, que publicou sempre en certas editoras moi concretas acabe nas mans do Ramón Piñeiro e con claros intentos de silenciar o seu activismo. Aquí os señores seguen sabendo máis de nosoutras ca nós mesmas.
Por iso o rigor e a análise crítica, mesmo dende o desacordo, debemos buscala sempre noutros lugares. Porque os señores que saben máis de nós ca nós mesmas só teñen un interese: seguir no centro. Ao final, todo trata sempre deles. E nós queremos falar de nosoutras. Queremos deixar de sermos clasificadas polos criterios doutros nos que nunca encaixamos, por moito que nos corten o calcañar, coma o zapato da Cinsenta.
Para poder falar de María Mariño cómpre que quitemos primeiro toda a broza que se deitou sobre ela. Para descubrir que? Tanto! En cada unha das colaboracións deste ano, abriremos as portas a lecturas onde o miolo do asunto é, única e exclusivamente, a obra de Mariño. Porque ninguén soubo máis da súa escrita ca ela mesma e, dende ese respecto, segamos.
Ningún comentario:
Publicar un comentario